بعد از خیانت همسر، ذهن بعضی آدمها دست از سر آنها برنمیدارد: «چرا من؟»، «کجا اشتباه کردم؟»، «اگر طور دیگری رفتار کرده بودم…». شبانهروز همین جملهها میچرخند. این چرخیدن اسم دارد: نشخوار فکری. و اغلب کنارش یک شک دردناک به خود میآید: «لابد من کافی نبودم.»
در تابستان ۲۰۲۵، گروهی از پژوهشگران ایرانی در مجلهی «روانشناسی زن» مقالهای منتشر کردند که میپرسد: آیا یک دورهی دهجلسهای ISTDP & D-ISTDP میتواند این دو را در زنانِ افسردهی آسیبدیده از خیانت کم کند؟ این نوشته شرح و خوانش مقاله است، نه ترجمهاش. مقاله پژوهشی گروهی است و ربطی به مراجعان من ندارد.

پژوهش چه کرد؟
- شرکتکنندگان: ۳۰ زن بین ۲۵ تا ۴۵ سال از مراکز سلامت روان تهران که ظرف یک سال گذشته خیانت همسر مرد را تجربه کرده بودند و افسردگی خفیف تا متوسط داشتند.
- طرح پژوهش: قرعهکشی به دو گروه ۱۵ نفره: گروه درمان و گروه لیست انتظار.
- درمان: ده جلسهی ۶۰ دقیقهای، هفتهای یک بار. دو جلسهی نخست ارزیابی و ساختن رابطهی درمانی، جلسههای ۳ تا ۵ شناسایی و چالش دفاعها و تجربهی هیجانهای سرکوبشده (خشم، سوگ، شرم)، جلسههای ۶ تا ۸ الگوهای ناخودآگاه رابطهای و ریشههای دلبستگی، و دو جلسهی پایانی تثبیت.
- سنجش: پرسشنامهی «پاسخهای نشخواری» برای نشخوار فکری و «مقیاس موفقیتطلبی ذهنی» برای تردید به خود، پیش و پس از درمان.
نتیجهها چه بود؟
در گروه درمان، میانگین نمرهی نشخوار فکری از حدود ۶۲ به حدود ۴۸ رسید، و در گروه انتظار تقریباً ثابت ماند (حدود ۶۲ به ۶۰). نمرهی تردید به خود در گروه درمان از حدود ۴۴ به ۳۳ کاهش یافت و در گروه انتظار تقریباً بدون تغییر ماند. تحلیل آماری، اثر تعاملی معنادار و اندازهاثری بزرگ نشان داد.
به زبان ساده: درمان نشخوار فکری در این پژوهش یعنی ده جلسه کار روی احساسهای ناگفته؛ زنانی که درمان را گرفتند، پس از ده هفته بهطور محسوس کمتر نشخوار میکردند و کمتر به خود شک داشتند؛ زنان لیست انتظار نه.
اگر بعد از خیانت یا شکستی در رابطه، ذهنتان شب و روز میچرخد و دست از سرتان برنمیدارد، در یک جلسهی آشنایی رایگان ۱۵ دقیقهای با هم حرف میزنیم. جلسهها آنلاین و ۶۰ دقیقهای هستند.
چرا نشخوار فکری بعد از خیانت ادامه پیدا میکند؟ نگاه D-ISTDP
نشخوار فکری «فکر کردن زیاد» نیست؛ جای خالی احساس را پر میکند. وقتی احساسهای اصلیِ بعد از خیانت (خشم، سوگ، شرم و گاهی گناه) اجازهی عبور ندارند، ذهن بهجای حس کردن، تحلیل میکند. تحلیل هم تمام نمیشود، چون اصل ماجرا حس شده نیست. این همان منطقی است که در بیخوابی و نشخوار فکری شبانه هم دیدیم.
شک به خود هم اغلب خشم برگشته به درون است: «او مقصر است» سختتر از «من مقصرم» گفته میشود، بهخصوص برای زنی که در فرهنگ ما از کودکی یاد گرفته مراقب رابطه باشد و خشم را نشان ندهد. مقاله هم به همین بافت اشاره میکند: برچسبها و قضاوتهایی که زن آسیبدیده را مقصر میدانند، شرم و سکوت را تشدید میکنند.
این مقاله چه چیزی را ثابت نمیکند؟
بهعنوان درمانگر، این پژوهش را نشانهی امیدوارکننده میدانم، نه حکم نهایی. دلایلش:
- نمونهی کوچک. ۱۵ نفر در هر گروه. نویسندگان خودشان این را محدودیت میدانند.
- گروه مقایسه، لیست انتظار است. یعنی فقط میدانیم درمان از «هیچ کاری نکردن» بهتر است، نه از درمان دیگر یا از ساختن رابطهی حمایتی عادی.
- سنجش فقط با پرسشنامهی خودگزارشی و فقط بلافاصله پس از درمان. پیگیری بلندمدت نداشت. نمیدانیم اثر بعد از چند ماه میماند یا نه.
- ابزار تردید به خود. مقیاس بهکار رفته در اصل «موفقیتطلبی ذهنی» (ترس از شکست و جبران با بیشکوششی) را میسنجد؛ همهی آنچه ما با «تردید به خود» میفهمیم را نمیپوشاند.
- افسردگی را نتیجه نگرفتند. افسردگی ملاک ورود بود، ولی نمرهی افسردگی پس از درمان گزارش نشده است.
- فقط زنان تهرانی و بدون خطر خودکشی یا دارو. نتیجه به همهی موقعیتها تعمیمپذیر نیست.
- یک مطالعهی تکی است. تا جایی که من میدانم، هنوز مطالعهی مستقل دیگری آن را تکرار نکرده. وزنش کمتر از فراتحلیلها و کارآزماییهای بزرگتر است.
همچنین نمیتوان از این نتیجه گرفت که ده جلسه برای هر کسی کافی است. نویسندگان هم یادآوری میکنند که درمان پویشی روندی چندمرحلهای است و به درمانگر ماهر و مراجع آماده نیاز دارد.
برای مراجعان: این یافته چه معنایی دارد؟
- اگر بعد از خیانت، ماهها در چرخهی «چرا؟» گیر کردهاید، این طبیعی است و نشانهی ضعف نیست؛ ذهن دارد جای حسِ ناگفته را پر میکند.
- درمانی که روی حس کردن واقعی خشم و سوگ کار میکند، نه فقط تحلیل ذهنی، میتواند راهی باشد؛ این پژوهش یک شاهد کوچک اما همسو با آن است.
- سرزنش خود، لزوماً «حقیقت» نیست. گاهی خشمی است که راه بیرون نداشته.
- اگر افکار خودکشی دارید، یا رابطهی فعلیتان با خشونت همراه است، موضوع را از ابتدا صریح بگویید؛ چنین افرادی در این پژوهش شرکت نداشتند و شروع درمان به ارزیابی دقیق نیاز دارد.
اگر نگران ایمنی خودتان هستید، همین حالا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. برای دیدن شواهد گستردهتر دربارهی کارآمدی این رویکرد، اثربخشی ISTDP در خدمات تخصصی (یوهانسون، ۲۰۱۴) را هم ببینید.
این نوشته ادامهی مجموعهی کتابخانهی دوانلو است.
خوانش بعدی: اگر درمان شما آنلاین است، درمان ویدیویی و انتقال (هیکی و همکاران، ۲۰۲۲) را ببینید.
منبع
Jafari Dehnayebi, M., Kamalian, M., Almasi, R., & Rafiei, Z. (2025). Effectiveness of intensive short-term dynamic psychotherapy on rumination and self-doubt in depressed women victims of partner’s infidelity. Psychology of Woman Journal, 6(3), 1–9. http://dx.doi.org/10.61838/kman.pwj.6.3.7
این نوشته شرح و خوانش مقاله است، نه ترجمهی آن. حق نشر متن اصلی متعلق به ناشر است. محتوای این صفحه جایگزین مشاورهی تخصصی نیست.