یکی از ابزارهای مفهومی کلیدی که دکتر حبیب داوانلو در طراحی رواندرمانی پویشی فشرده (D-ISTDP) به کار گرفت، دو مدل ساده اما قدرتمند است: «سهضلعی تعارض» و «سهضلعی افراد». این دو مدل به درمانگر و مراجع کمک میکنند در هر لحظه از جلسه درمان، دقیقاً بفهمند چه اتفاقی درون ذهن و بدن مراجع در حال رخدادن است و آن را از کجای تاریخچه زندگیاش میآید.
سهضلعی تعارض چیست؟
سهضلعی تعارض (Triangle of Conflict) سه عنصر اصلی هر تعارض هیجانی درونی را نشان میدهد:
- احساس (Feeling): هیجان اصیل و ناخودآگاهی که به دنبال بیان است؛ مانند خشم، غم، یا محبت.
- اضطراب (Anxiety): واکنشی که بهمحض فعالشدن آن احساس، در بدن یا ذهن ایجاد میشود.
- دفاع (Defense): مکانیسمی که ذهن برای مهار یا اجتناب از احساس و اضطراب به کار میگیرد؛ مثل انکار، عقلانیسازی، یا جابهجایی هیجان.
در هر جلسه درمانی، درمانگر D-ISTDP تلاش میکند این سه ضلع را در گفتار، بدن و رفتار مراجع شناسایی کند تا بفهمد مراجع در حال دفاع در برابر کدام احساس است.
سهضلعی افراد چیست؟
سهضلعی افراد (Triangle of Person) نشان میدهد الگوهای هیجانی و رابطهای مراجع از کجا میآیند. این سهضلعی شامل سه دسته از روابط است:
- فرد فعلی (Current): افراد مهم در زندگی فعلی مراجع؛ همسر، دوستان، همکاران.
- فرد گذشته (Past): افراد کلیدی دوران کودکی؛ معمولاً والدین یا مراقبان اصلی.
- درمانگر (Therapist): رابطه مراجع با خود درمانگر در همان لحظه جلسه.
فرض بنیادین این مدل آن است که الگوهای رابطهای شکلگرفته در کودکی، در روابط فعلی مراجع و حتی در رابطه او با درمانگر، بهطور ناخودآگاه تکرار میشوند. وقتی درمانگر بتواند یک الگوی هیجانی را همزمان در هر سه ضلع ردیابی کند، تفسیر بسیار قدرتمندتر و ماندگارتر میشود.
چرا این دو مدل در D-ISTDP اهمیت دارند؟
ترکیب این دو سهضلعی، نقشه راهی دقیق به درمانگر میدهد: سهضلعی تعارض نشان میدهد «چه چیزی» در حال رخدادن است (احساس، اضطراب یا دفاع)، و سهضلعی افراد نشان میدهد این الگو «از کجا» میآید و «کجاها» تکرار میشود. این دقت مفهومی است که D-ISTDP را از بسیاری از رویکردهای گفتوگومحور متمایز میکند و امکان کار سریع و متمرکز بر ریشه مشکل را فراهم میسازد.
کاربرد بالینی: یک مثال ساده
فرض کنید مراجعی هنگام صحبت درباره پدرش، ناگهان لبخند میزند و موضوع را عوض میکند. از منظر سهضلعی تعارض، این لبخند و تغییر موضوع میتواند یک «دفاع» در برابر خشمی سرکوبشده (احساس) باشد که اضطراب همراهش قابلتحمل نبوده است. از منظر سهضلعی افراد، درمانگر میتواند بررسی کند آیا همین الگوی «لبخندزدن بهجای ابراز خشم» در رابطه مراجع با همسرش (فرد فعلی) یا حتی در همان لحظه با خود درمانگر (رابطه درمانی) نیز تکرار میشود یا نه.
ارتباط با تکنیکهای Pressure و Challenge
شناسایی دقیق موقعیت مراجع روی سهضلعی تعارض، پیشنیاز استفاده درست از تکنیکهای فشار درمانی (Pressure) و چالش درمانی (Challenge) است؛ درمانگر تنها زمانی میتواند با دقت به سراغ دفاعها برود که بداند دقیقاً کدام احساس و اضطراب زیر آن دفاع پنهان شده است.
جمعبندی
سهضلعی تعارض و سهضلعی افراد، دو ابزار مفهومی ساده اما بسیار دقیق هستند که به درمانگر D-ISTDP اجازه میدهند در هر لحظه از جلسه، نقشه دقیقی از دنیای درونی و روابطی مراجع داشته باشد. تسلط بر این دو مدل، پایه یادگیری تکنیکهای پیشرفتهتر رواندرمانی پویشی فشرده است.
